Anchors

Thinking Fast and Slow

Anchoring (ကျောက်ဆူးချခြင်း) ဆိုတာ ဘာလဲ?

မင်္ဂလာပါခင်ဗျာ။ ဒီနေ့ ကျွန်တော် တင်ပြမယ့်အကြောင်းအရာကတော့ Anchoring အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Thinking Fast and Slow စာအုပ်ထဲက စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့အရာတွေထဲကတစ်ခုကို ထုတ်နှုတ်ပြီး ပြန်လည်မျှဝေခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

Anchoring ဆိုတာ သင် ပထမဆုံး မြင်လိုက်ရတဲ့ ကိန်းဂဏန်း (ဒါမှမဟုတ် အချက်အလက်) တစ်ခုဟာ သင့်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် လွှမ်းမိုးသွားတာကို ဆိုလိုတာပါ။ အဲ့ဒီကိန်းဂဏန်းက ကျပန်းဂဏန်း ဖြစ်နေရင်တောင် သင့်ကို လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။

သင့်ဦးနှောက်က ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုကို မြင်လိုက်တာနဲ့ အဲ့ဒီနံပါတ်မှာ “ကျောက်ချ” လိုက်သလို ဖြစ်သွားပြီး၊ အဲ့ဒီနောက်မှာ သင်က ပြန်လည် ထိန်းညှိ (Adjust) ပေမဲ့ အဲ့ဒီကျောက်ချထားတဲ့နေရာကနေ သိပ်ပြီးဝေးဝေးမရောက်တော့ပါဘူး။

---

၁။ Anchoring ကို ထိန်းညှိမှုတစ်ခုအနေနဲ့ ကြည့်ခြင်း (Anchoring as Adjustment)

ဒါကတော့ မူလအယူအဆပါ။

• သင်ဟာ ကိန်းဂဏန်းတစ်ခု (ကျောက်ဆူး) နဲ့ စတင်လိုက်တယ်။

• ပြီးရင် အဖြေမှန်ရဖို့ အဲ့ဒီဂဏန်းကနေ အတက်၊ အကျ ပြန်လည် ထိန်းညှိ တယ်။

• ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက သင်ဟာ လုံလောက်အောင် မထိန်းညှိမိတာပါပဲ။

ဥပမာအနေနဲ့ ပြောရရင် - တစ်ယောက်ယောက်က သင့်ကို မေးတယ်ဆိုပါစို့။

"ဂန္ဒီကြီး ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အသက် ၁၄၄ နှစ်ထက် ကြီးသလား၊ ငယ်သလား?" "သူ တကယ်ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အသက်ဘယ်လောက်ရှိပြီလဲ?"

၁၄၄ ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်မှန်း သင်သိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သင့်အဖြေဟာ "အသက် ၃၅ နှစ်" လို့ အမေးခံရတဲ့သူထက် ပိုများနေပါလိမ့်မယ်။ အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့ နံပါတ်တွေကတောင် သင့်ကို လွှမ်းမိုးသွားတာပါ။ သင့်ဦးနှောက်က ၁၄၄ မှာ ကျောက်ချပြီးသား ဖြစ်နေလို့ ပြန်လျှော့ပြီး ထိန်းညှိ စဉ်းစားပေမဲ့ အဝေးကြီးထိ မရောက်နိုင်တော့တာပါ။

---

၂။ Anchoring ကို လမ်းကြောင်းပေးမှုတစ်ခုအနေနဲ့ ကြည့်ခြင်း (Anchoring as a Priming Effect)

Kahneman ကတော့ Anchoring ဟာ ထိန်းညှိမှုသက်သက် မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ တစ်ခါတလေမှာ အဲ့ဒီနံပါတ်က သင့်ဦးနှောက်ထဲမှာ ဘယ်အရာတွေကို သတိရလာမလဲဆိုတာကိုပါ ပြောင်းလဲပစ်လိုက်ပါတယ်။

ဥပမာ -

• "မစ္စစ္စပီမြစ်က မိုင် ၅၀၀ ထက် ပိုရှည်သလား?" လို့ မေးရင် သင့်ဦးနှောက်က မြစ်တိုတိုလေးဖြစ်မယ့် အကြောင်းပြချက်တွေကို ရှာပါလိမ့်မယ်။

• "မိုင် ၅၀၀၀ ထက် ပိုရှည်သလား?" လို့ မေးရင်တော့ အလွန်ရှည်လျားတဲ့ မြစ်ကြီးဖြစ်နိုင်တဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေကိုပဲ စဉ်းစားမိပါလိမ့်မယ်။

ဒီကိန်းဂဏန်းတွေက သင့်ဦးနှောက်ထဲမှာ ဘယ်အတွေးတွေကို နှိုးဆွပေးမလဲဆိုတာကို ထိန်းချုပ်သွားတာပါ။

---

၃။ Anchoring Index (ကျောက်ဆူးချမှု အညွှန်းကိန်း)

လူတွေအပေါ် Anchoring က ဘယ်လောက်အထိ လွှမ်းမိုးမှုရှိလဲဆိုတာကို ဒီ Index နဲ့ တိုင်းတာပါတယ်။ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုမှာ-

• အဖွဲ့ (A) ကို နံပါတ် ၁၀ မှာ ကျောက်ချပေးတယ်။

• အဖွဲ့ (B) ကို နံပါတ် ၆၅ မှာ ကျောက်ချပေးတယ်။

• ပြီးတော့ "ကုလသမဂ္ဂမှာ အာဖရိကနိုင်ငံ ဘယ်နှရာခိုင်နှုန်းရှိလဲ" လို့ ခန့်မှန်းခိုင်းပါတယ်။

ရလဒ်ကတော့ အဖွဲ့ (B) ရဲ့ အဖြေတွေက အဖွဲ့ (A) ထက် အများကြီး ပိုများနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူတွေဟာ ကျောက်ဆူးရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကို အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ခံရတယ်ဆိုတာ သိနိုင်ပါတယ်။

---

၄။ Anchoring ကို အသုံးချခြင်းနှင့် အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း

ဒီနည်းလမ်းကို နေရာတိုင်းမှာ တွေ့နိုင်ပါတယ် -

• စီးပွားရေးမှာ: ပထမဆုံးကမ်းလှမ်းတဲ့ လစာ၊ ပထမဆုံးပြောတဲ့ ဈေးနှုန်း၊ ဒါမှမဟုတ် "အရင်က $500၊ အခုမှ $199!" ဆိုတဲ့ ကြော်ငြာမျိုးတွေဟာ ကျောက်ဆူးချလိုက်တာပါပဲ။

• အိမ်ခြံမြေမှာ: သတ်မှတ်ထားတဲ့ ခေါ်ဈေးက နောက်ဆုံးရောင်းရမယ့် ဈေးအပေါ် လွှမ်းမိုးပါတယ်။

• တရားရုံးမှာ: အစိုးရရှေ့နေ တောင်းဆိုလိုက်တဲ့ ပြစ်ဒဏ်က တရားသူကြီးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လွှမ်းမိုးပါတယ်။

ပညာရှင်တွေတောင် ဒီလွှမ်းမိုးမှုကို ခံရတာ တကယ်ကို ကြောက်ဖို့ကောင်းပါတယ်။

---

၅။ Anchoring နှင့် စနစ်နှစ်ခု (Two Systems)

Kahneman ရဲ့ အယူအဆအရ -

• System 1: မြန်တယ်၊ အလိုအလျောက်ဖြစ်တယ်။ (ကျောက်ဆူးချခြင်းက ဒီမှာ ဖြစ်တာပါ)

• System 2: နှေးတယ်၊ ယုတ္တိဗေဒ သုံးတယ်။ (ဒါက ပြန်လည် ထိန်းညှိ ပေးနိုင်ပေမဲ့ များသောအားဖြင့် ကျွန်တော်တို့က ကျောက်ချခံထားရတာကို သတိမထားမိကြဘူး)

အဓိက သင်ခန်းစာကတော့- "ဘက်လိုက်မှုတွေအကြောင်း သိနေရုံနဲ့တင် သင်ဟာ အဲ့ဒီဒဏ်ကနေ မလွတ်မြောက်နိုင်ဘူး" ဆိုတာပါပဲ။

---

အကျဉ်းချုပ်

Anchoring ဟာ အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ ကျပန်းနံပါတ်တွေနဲ့လည်း အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေကိုတောင် လွှမ်းမိုးနိုင်ပြီး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ငွေကြေး၊ ဥပဒေနဲ့ စီးပွားရေး ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကိုပါ ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ပါတယ်။

ရိုးရိုးလေးပဲ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ရရင် - "Anchoring ဆိုတာ သင့်ဦးနှောက်က ပထမဆုံး မြင်လိုက်ရတဲ့ နံပါတ်တစ်ခုမှာ ကျောက်ချလိုက်ပြီး အဲ့ဒီနေရာကနေ လုံလောက်အောင် ပြန်လည် မထိန်းညှိနိုင်တော့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။"